Podcast „Cyfryzacja rzemiosła – między przetrwaniem a utratą tożsamości”

Cyfryzacja rzemiosła koło ratunkowe czy pułapka

Witamy w programie The Debate. Dziś stolarz z Krakowa ma chyba większe szanse na bankructwo przez źle wypełniony plik Excela niż, no wiesz, przez źle docięte drewno. O tak, to bardzo trafne podsumowanie.

Dziś przyjrzymy się różnym perspektywom na transformacje tradycyjnych rzemiosła. Głównym pytaniem naszej debaty jest to, czy wdrażanie przemysłu 4.0 w małych warsztatach to absolutny warunek ich przetrwania i sukcesji, czy raczej taka technologiczna pułapka niszcząca ich autentyczność. Ja zdecydowanie twardo stoję na stanowisku, że cyfryzacja to niezbędne koło ratunkowe dla tych biznesów.

A ja z kolei byłabym bardzo ostrożna z takim optymizmem. Uważam, że wchodząc w to tak, wiesz, ślepo ryzykujemy odarcie rzemiosła z jego największej wartości, to znaczy z tożsamości twórcy. To po prostu prosta droga do przekształcenia warsztatu w kolejną bezosobową mikrofabrykę.

No dobrze, ale zacznijmy od brutalnej rzeczywistości rynku, bo liczby z dzisiejszego materiału mówią w zasadzie same za siebie. W Niemczech już 73% małych warsztatów korzysta z rozwiązań cyfrowych. A w Polsce? Zaledwie 18%.

Różnica jest kolosalna. Zdecydowanie. I nie mówimy tu o jakichś wielkich robotach składających szafy na taśmie produkcyjnej, prawda? Mamy na myśli oprogramowanie klasy ERP za około 500 zł miesięcznie.

To systemy, które w tle automatycznie wyceniają materiał. Robią inwentaryzację. Dokładnie.

Wystawiają faktury i generalnie zdejmują z rzemieślnika całą biurokrację. One kosztują wręcz mniej niż jedna reklamacja wynikająca z pomyłki w papierologii. Więc dla mnie to jest wyraźna kwestia.

Adaptujesz się albo znika twój biznes? Jasne, rozumiem ten twój ekonomiczny pragmatyzm, ale spójrzmy na mechanizm, który się za tym kryje. Kiedy taki system zwalnia rzemieślnikowi powiedzmy 10 godzin w tygodniu, to nagle włącza się pewna pułapka kosztów stałych. To znaczy? Znaczy, że zamiast dopieścić obecne projekty i faktycznie skupić się na tym rzemiośle, to ten algorytm ułatwia po prostu bardzo szybkie przyjęcie trzech nowych zleceń.

W efekcie warsztat niepostrzeżenie zamienia się w taśmociągu. No nie wiem, czy od razu w taśmociąg? Tak, ta unikalna jakość, za którą klient był gotów zapłacić o wiele wyższą cenę, po prostu się ulatnia. Rzemieślnik staje się zakładnikiem swojej własnej wydajności.

Czekaj, z tym spadkiem jakości to chyba jednak spore uproszczenie. Przecież sztuczna inteligencja w żaden sposób nie dotyka drewna ani materiału. Jeśli system wycenia zlecenia gdzieś tam po nocach, to daje mistrzowi dokładnie to, o czym przed chwilą mówiłaś.

Czyli co? Daje mu przestrzeń na fizyczną pracę i czas na doradzanie klientom twarzą w twarz. Cyfryzacja w rzemiośle to nie jest wymiana dłuta na fryzarkę CNC. Ja bym powiedział, że to raczej wszczepienie takiego nowego układu nerwowego do warsztatu.

Oprogramowanie przejmuje te odruchy bezwarunkowe, jak fakturowanie czy kalendarz, a mózg mistrza pozostaje wolny do prawdziwej twórczości. To naprawdę świetnie brzmiąca metafora z tym układem nerwowym, ale w praktyce granica między odruchem a tą twórczością bardzo szybko się zaciera. Weźmy chociażby przykład krawca z Łodzi, o którym wspomina Makeriał.

Weźmy go na tapetę. Jeśli sztuczna inteligencja generuje mu opisy na stronę, dokonuje tych błyskawicznych wycen, a potem jeszcze prowadzi zautomatyzowaną komunikację z klientem, wiesz, dopasowując kolory, detali na podstawie jakichś trendów z sieci, no to gdzie tu jest ten autorski podpis mistrza? Klient przychodzi do krawca dla jego osobistego smaku, a nie po to, by go obsługiwał świetnie zoptymalizowany algorytm. Klient płaci za świetny efekt i sprawną obsługę, a ten autorski podpis i tak przecież zostaje na samym garniturze.

Ale idźmy krok dalej. Jeśli ten krawiec, czy tam stolarz, nie wdroży takich systemów, to za dekadę prawdopodobnie w ogóle go nie będzie na rynku, bo prawdziwym dramatem rzemiosła nie jest dziś nadmiar technologii, tylko brak następców. Tutaj dotykasz faktycznie bardzo bolesnego punktu.

No właśnie. Zobacz na ten przypadek z Krakowa, o którym czytaliśmy. Syn programista waha się przed przejęciem zakładu stolarskiego ojca.

Taki tradycyjny model, w którym cała wiedza o stawskach czy zarządzaniu jest zakodowana wyłącznie w głowie starego mistrza, no to kompletnie odpycha młowe pokolenie. Infrastruktura cyfrowa to jedyny pomost. Młodzi mogą wnieść swoje kompetencje analityczne i dzięki temu uratować ten rodzinny biznes.

Zdygitalizowana wiedza to jest jedyna wiedza, którą da się realnie przekazać. Pełna zgoda. Jako eksperci musimy przyznać, że dla młodego sukcesora poukładany cyfrowo biznes to absolutna podstawa.

Problem mam z tym, że traktujesz tę cyfryzację jak dogmat, który musi przyjąć po prostu każdy, a co z 60-letnią fryzjerką z tego małego miasta. No tak, to inna skala. Ona planuje emeryturę za 5 lat i zresztą nie ma komu przekazać salonu.

Zmuszanie jej do inwestycji czasu i ogromnego stresu we wgrażanie cyfrowych asystentów tylko po to, by zaoszczędzić sobie godzinę w tygodniu, to kompletnie mija się z celem. W jej przypadku ten twój nowy układ nerwowy doprowadzi raczej do paraliżu niż do rozkwitu. I tu przyznam Cię rację.

Zmuszanie do rewolucji technologicznej firm u schyłku działalności faktycznie nie ma żadnego sensu ekonomicznego. Cyfryzacja nie jest lekiem na absolutnie wszystko. Będę jednak twardo bronił tezy, że dla tych, którzy planują rozwój i utrzymanie się na rynku, to po prostu wymóg.

Narzędzia cyfrowe to gwarancja przyszłości i umożliwienie wspomnianej przez nas sukcesji. Ja z kolei pozostałabym przy stanowisku, że trzeba w tym procesie ogromnej ostrożności. Rozwój tak, ale nie za cenę utraty tożsamości.

Technologia powinna działać zupełnie w tle, tak by rzemieślnik mógł robić po prostu to samo, ale trochę lepiej. Ale jeśli algorytm zaczyna nas kusić do bezmyślnego zwiększania wolumenu kosztem unikalności, no to znaczy, że zgubiliśmy po drodze sens tej pracy. Zgadzam się.

Narzędzia mają ostatecznie chronić czas mistrza, a nie zmieniać go w jakiś trybik produkcyjny. A z tym właśnie dylematem Was dziś zostawimy. Kiedy tradycyjny warsztat staje oko w oko z potęgą algorytmów, wciąż otwarte pozostaje pytanie, czy nowoczesne rzemiosło ostatecznie zdefiniuje kod programu, czy wciąż dłuto w ręku mistrza? Zobaczymy, co przyniesie czas.

Dziękujemy za bycie z nami. Dziękujemy.